Kira Bütçesi: Konut Seçerken Gider Planınızı Aşmayacak Fiyat

Üç yıl önce oturduğum evin kirası bir sözleşme yenilemesinde ciddi biçimde arttı. O ay bütçemi açtığımda gördüğüm tablo hâlâ aklımda: kira, aidat ve ısınma toplamı net gelirimin neredeyse yarısını yiyordu. Kalan yarıyla market, ulaşım, telefon, sigorta ve birikim yapmam gerekiyordu. Yapamıyordum. Taşınmaya karar verdim, ama daha önemlisi "ne kadar kira ödeyebilirim?" sorusuna gerçek bir cevap bulmaya karar verdim. Bu yazıda o hesabı nasıl yaptığımı, hangi semtleri neye göre karşılaştırdığımı ve bugün başka birine ne önereceğimi anlatıyorum.

Sorun: Kirayı ilanlardaki fiyata göre değerlendiriyoruz

Ev arayanların çoğunun yaptığı hatayı ben de yapıyordum: ilanda yazan sayıyı alıyor, "bu bana uygun mu?" diye kafamdan hesaplıyordum. Oysa bir evin gerçek maliyeti ilandaki kiradan bambaşka bir şey. Benim ilk taşınmamda ortaya çıkan kalemler şunlar oldu:

• Aidat (bazı sitelerde kiranın beşte birine yakın)
• Isınma — merkezi mi, kombi mi, yalıtım var mı?
• Ulaşım: eve yakın metro yoksa her gün iki aktarma ve ek para
• Marketin uzaklığı (yakında sadece pahalı bir market varsa gıda faturası yükseliyor)
• Depozito, komisyon, nakliye ve ilk ay eksik eşya alımları

Yani "kira uygun bölge" dediğim şey aslında kirası düşük bölge değil, toplam konut maliyeti gelirime oturan bölge. Bu ayrımı yapmadan karar verdiğim için ilk taşınmamda kâğıt üzerinde tasarruf ettim, cepte hiçbir şey kalmadı.

Kendime koyduğum tavan: %30 kuralı ama biraz esnetilmiş

Klasik tavsiye kiranın net gelirin %30'unu geçmemesi. Ben bunu şöyle uyarladım: kira + aidat + ısınma + su/elektrik + ulaşım toplamı net gelirimin %35'ini geçmesin. Çünkü şehir içinde ulaşım ile kira arasında doğrudan bir takas var; birini düşürüp diğerini yükseltmek çoğu zaman aynı kapıya çıkıyor.

Bu tavanı bulmak için önce gelirimin ne olduğunu netleştirdim. Serbest çalıştığım için son altı ayın ortalamasını değil, en düşük ayını baz aldım. Sabit ve değişken giderleri ayırmayı öğrendikten sonra bu hesap çok kolaylaştı: kira en sert sabit giderdir, bir kez imzaladığınızda bir yıl boyunca oradasınız. Değişken giderleri kısabilirsiniz, kirayı kısamazsınız.

Semtleri nasıl karşılaştırdım

Dört mahalleyi tabloya döktüm. Sayılar benim o dönemki durumuma ait, sizin şehrinizde oranlar farklı olacak; önemli olan yöntem.

Bu tabloyu doldurduğumda gördüğüm şey şuydu: en ucuz kira en ucuz yaşam demiyor. Ucuz ama ulaşımı zayıf semtte kira tasarrufumun büyük kısmı ulaşıma ve dışarıda yemeye gidiyordu — yorgun eve gelince yemek yapmıyorsunuz, bu da bir maliyet. Metroya yakın çevre semt, aidatı yüksek olsa da toplamda en dengeli seçenekti.

Ev bakarken sorduğum sorular

1. Aidat tam olarak kaç ve neleri kapsıyor? Su dahil mi, kapıcı var mı, havuz-spor salonu gibi kullanmayacağım kalemlere para veriyor muyum?
2. Son kış faturaları ne kadardı? Ev sahibinden ya da komşudan sormak çekinilecek bir şey değil. Yalıtımsız bir daire, kira farkını üç ayda geri alır.
3. Pencereler, tesisat, rutubet. Küçük arızalar kiracıya kalıyor; ilk aydan cebimden çıkacak paranın büyüklüğünü buradan tahmin ettim.
4. Zam maddesi ne diyor? Sözleşmedeki artış ifadesi net olsun; muğlak cümleler bir yıl sonra sürpriz demek.
5. Bir yıl sonra hâlâ burada olmak ister miyim? Taşınmanın kendisi ciddi bir gider; iki yıl kalabileceğim bir yer, üç ay daha uygun olan bir yerden iyidir.

Taşınma maliyetini ayrı bir kalem yapın

Benim en büyük hatam buydu: depozito, komisyon, nakliye, perde, beyaz eşya bağlantısı ve boya derken beklediğimin iki katını harcadım. O parayı acil durum fonumdan çektim ve fonu geri toplamam aylar sürdü. Şimdi taşınmayı ayrı bir tasarruf hedefi olarak planlıyorum: taşınma fonu ayrı, acil durum fonu ayrı. Kirayı düşürmek için taşınıp acil fonunu boşaltmak, bir sorunu çözmek yerine takas etmek oluyor.

Sonrası: kararı bütçede test etmek

Yeni evi tutmadan önce iki ay boy