Değişken Geliri Olan Freelancer'lar İçin Gider Planı

Serbest çalışmaya başladığım ilk yıl, banka hesabımı günde üç kez kontrol ediyordum. Bir ay üst üste üç proje teslim ediyor, ertesi ay tek bir teklif bile alamıyordum. Gelirim dalgalıydı ama kira, internet faturası, vergi ve prim ödemeleri dalgalanmıyordu; her ay aynı gün, aynı tutarla kapıyı çalıyordu. İşte freelancer gider yönetimi dediğimiz şey tam olarak bu uyumsuzluğu çözmeye çalışıyor: düzensiz gelen parayla düzenli giden parayı aynı masada buluşturmak.

Asıl sorun para azlığı değil, zamanlaması

Kendi hesabımı çıkardığımda fark ettiğim şey şuydu: yıllık toplam gelirim aslında giderlerimi rahatça karşılıyordu. Sorun, o gelirin yıla eşit dağılmamasıydı. Mart ayında bolluk, mayısta kıtlık yaşıyordum. Bolluk aylarında rahatlayıp harcamayı artırdığım için de kıtlık ayları beni daha sert vuruyordu.

Maaşlı çalışan biri bütçesini "aylık gelirim şu kadar" cümlesiyle kurar. Bizim böyle bir cümlemiz yok. Bu yüzden klasik bütçe tavsiyeleri —gelirin yüzde 50'si ihtiyaç, yüzde 30'u istek gibi— olduğu gibi işe yaramıyor. Yüzdeler mantıklı ama neyin yüzdesi olduğu belirsizse hesap tutmuyor.

Değişken gelirde ilk hedef daha çok kazanmak değil, kazandığını öngörülebilir hale getirmektir.

Önce çıplak rakamı bulun

Ben işe kendi "hayatta kalma tutarımı" hesaplayarak başladım. Yani bir ay hiç yeni iş almasam, minimum ne kadar paraya ihtiyacım var? Kira, aidat, faturalar, ulaşım, market, sigorta ve prim ödemeleri. Tatil yok, dışarıda yemek yok, abonelik yenilemesi yok.

Bu rakamı bulmak için son altı ayın hesap ekstresini tek tek okudum. Sıkıcıydı ama şaşırtıcıydı: aylık aboneliklerin toplamı, tahminimin iki katıydı. Sabit ve değişken giderleri ayırmak konusunda yazdıklarımız burada tam anlamıyla işe yarıyor; çünkü hangi kalemin gerçekten sabit olduğunu bilmeden taban rakamı bulamazsınız.

Taban rakamı bulduktan sonra ikinci sayıyı hesapladım: rahat yaşam tutarı. Yani makul bir konforla sürdürdüğüm hayatın maliyeti. Aradaki fark benim manevra alanım oldu.

Üç yöntemi denedim, hepsinin bir bedeli var

Yıllar içinde üç farklı sistem denedim. Hiçbiri mükemmel değil, ama biri size diğerlerinden daha çok uyacak.

Ben ikinciyle başladım, üçüncüye geçtim ve şu an birinciyi uyguluyorum. Sıralama tesadüf değil: her biri bir öncekinin biriktirdiği tamponla mümkün oldu.

Vergiyi geliriniz saymayı bırakın

Serbest çalışanların en pahalı hatası bu. Hesabınıza giren tutarın bir kısmı zaten sizin değil. Ben ayrı bir hesap açıp her tahsilatta belirlenen oranı oraya aktarıyorum ve o hesabı yokmuş gibi davranıyorum. İlk yıl bunu yapmadığım için ödeme dönemi geldiğinde kredi kartına yüklenmek zorunda kalmıştım; kartla kurduğum ilişkiyi düzeltmem aylar aldı.

Aynı mantık yıllık ödemeler için de geçerli: muhasebeci ücreti, sigorta yenilemesi, ekipman değişimi. Bunları on ikiye bölüp her ay kenara koyduğunuzda, geldiklerinde kriz olmaktan çıkıyorlar.

Tampon fonu farklı düşünün

Maaşlı biri için acil durum fonu, iş kaybına karşı sigortadır. Freelancer için ise çalışma sermayesidir; her ay kullanılır ve doldurulur. Bu yüzden ben iki ayrı kova tutuyorum:

• Gelir düzleştirme kovası: Bolluk aylarında dolar, kıtlık aylarında boşalır. Hedefim burada 3 aylık taban gideri tutmak.
• Gerçek acil fon: Hastalık, ekipman arızası, beklenmedik büyük masraf için. Buraya dokunmam; kıtlık ayı acil durum sayılmaz, öngörülebilir bir dalgalanmadır.

Pratik öneri: nereden başlayacaksınız

1. Son altı ayın gelirlerini yazın, en düşük ayı bulun. Başlangıç maaşınız bu olacak.
2. Taban gider tutarınızı hesaplayın. En düşük ay bunu karşılamıyorsa, önce giderleri kısmayı ya da düzenli bir ek gelir kaynağı eklemeyi konuşmamız gerekir.
3. Üç hesap açın: havuz (tüm tahsilatlar buraya), vergi, yaşam. Tampon büyüyene kadar üç yeter.
4. Her tahsilatta önce vergi payını ayırın, kalanı havuzda bekletin.
5. Ayın aynı gününde kendinize sabit tutarı aktarın. Havuzda fazlalık varsa dokunmayın; o fazlalık gelecek ayın maaşıdır.
6. Üç ayda bir tutarı gözden geçirin. Havuz sürekli büyüyors